Στο στρατό...

Η πρώτη επαφή με το στρατό θα ήταν το κλασσικό «περιοδεύον» όπως το θυμάμαι να λέγεται το ΣΕΟ (Σώμα Επιλογής Οπλιτών) εκείνα τα χρόνια που τελείωνα το Γυμνάσιο στην Καβάλα. Πολύ παραξενεύτηκα που δεν με κάλεσαν να παρουσιαστώ όπως όλοι οι συμμαθητές μου και τότε δεν μπορούσα να εξηγήσω γιατί «με ξέχασαν». Φυσικά τα πράγματα τότε ήταν τελείως διαφορετικά από σήμερα που όλα γίνονται μέσα από το gov.gr. Η χωροφυλακή ήταν η αρμόδια υπηρεσία που αναλάμβανε να σε καλέσει ήδη από την προηγούμενη χρονιά και ο πατέρας μου τίποτα δεν μου ανέφερε. Αργότερα κατάλαβα ότι η αιτία ήταν ότι με στείλανε νωρίς στο σχολείο και ο στρατός μετρούσε όχι με το σχολείο αλλά με την ηλικία. Θυμάμαι πολύ καλά ότι το χαρτί για να περάσω «περιοδεύον» στην Καβάλα ήρθε στο χωριό αλλά εγώ είχα τελειώσει το Γυμνάσιο και περίμενα τα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων και δεν ήξερα που θα ήμουν τον επόμενο Απρίλιο!

Ετσι κάπου στα μέσα Οκτωβρίου του 1969 πήρα το χαρτί στο χέρι και πήγα με το λεωφορείο του ΚΤΕΛ στο Σταθμό Χωροφυλακής στο Λιμένα, μια που στον Πρίνο δεν ήξεραν, να ρωτήσω τι να κάνω μια και αν περνούσα στις εισαγωγικές δεν θα βρισκόμουν στην Καβάλα. Αυτό ήταν και το πρώτο μου ταξείδι στην πρωτεύουσα του νησιού μόνος μου. Το λεωφορείο ήταν γεμάτο μαθητές από τον Πρίνο από τους οποίους θυμάμαι μόνο τον Νικήτα Καραγιαννίδη με τον οποίο έκανα παρέα από το Δημοτικό και ήταν μια τάξη μικρότερος από μένα. Πήγα μαζί τους στην αυλή του Γυμνασίου που τότε ήταν στο παλιό Βακούφικο στο παλιό λιμάνι αλλά το κουδούνι που χτύπησε με οδήγησε να βρώ τον Σταθμό της Χωροφυλακής που τότε στεγαζόταν απέναντι από το σημερινό ξενοδοχείο Πήγασος που τότε πρέπει να ήταν Ελαιουργικό Εργοστάσιο. Μπήκα με κάποιο φόβο γιατί ως οικογένεια δεν είχαμε ποτέ καλές σχέσεις με τα Οργανα της Τάξης αλλά μόλις εξήγησα τον λόγο της επίσκεψης ο αξιωματικός υπηρεσίας γέλασε και μου είπε να μην ανησυχώ και θα με βρούν αυτοί όπου και να πάω.

Πράγματι με βρήκαν στην Πάτρα όπου έμενα και ένας αστυνομικός μου έφερε την πρόσκληση να παρουσιαστώ στο ΣΕΟ Πατρών που τα χρόνια εκείνα γινόταν σε ένα κτίριο που ήταν στην Πλατεία Ολγας δυό δρόμους παρακάτω από το σπίτι που έμενα επί της Ρήγα Φερραίου όπου ακριβώς σήμερα βλέπω στο Google Street τα Mac Donalds. Ετσι στις 4 Απριλίου 1970 πέρασα την πόρτα του μαζί με ένα σωρό συνομήλικους Πατρινούς που πήγαιναν το πολύ στο Γυμνάσιο. Αφού μας μετρήσανε και μας ψάξανε αν είμαστε αρτιμελείς με κρίνανε ικανό Ι1 έστω και αν η μυωπία μου ήταν κοντά στο 10 και χωρίς γυαλιά δεν έβλεπα τη μύτη μου. Μετά ήρθε η ώρα των τέστ ευφυίας όπου πρέπει να τα πήγα καλά αλλά φυσικά πλην του ότι ήμουν φοιτητής και μάλιστα στο Πολυτεχνείο δεν μου είπαν τίποτα άλλο πλην του ότι με έκριναν απολύτως ικανό να υπηρετήσω την πατρίδα. Αυτή ήταν η πρώτη επαφή με τον Ελληνικό Στρατό. Δεν θυμάμαι πότε ήρθε η ώρα της αναβολής στράτευσης λόγω σπουδών αλλά το στρατιωτικό βιβλιάριο που απέκτησα και άρχισα να σκαλίζω μην έχοντας κάτι καλύτερο να κάνω το τελευταίο τριήμερο στην Καβάλα λέει ότι αναβολή πήρα στις 2.7.1971 ως φοιτητής που την είχα ως τις 28.1.75 που ολοκλήρωσα τις προπτυχιακές μου σπουδές και θα έπρεπε να παρουσιαστώ στον στρατό. Ευτυχώς μόλις πήρα το Δίπλωμα του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού την 1.2.75 άρχισα να εργάζομαι ως Βοηθός Ερευνητής και θα μπορούσα να διατηρήσω την αναβολή κατάταξης λόγω μεταπτυχιακών σπουδών. Κάπου πρέπει να το ψιλοξέχασα και ο πατέρας μου με ειδοποίησε ότι ήρθε στο σπίτι χαρτί να παρουσιαστώ στην Κόρινθο με την 75Β ΕΣΣΟ οπότε του έστειλα την νέα βεβαίωση εγγραφής μεταπτυχιακών σπουδών για την απόκτηση διδακτορικού διπλώματος και έστω και εκπρόθεσμα συνέχισα την αναβολή ως τις 31.12.1980.

Η τύχη μου όμως άρχισε να δουλεύει χωρίς να το καταλάβω και κάπου το φθινόπωρο η κυβέρνηση που αποφάσισε την 1.2.75 να μειώσει την θητεία για ειδικές κατηγορίες στρατευσίμων που κατείχαν σημαίνουσες θέσεις σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού και στη ζούλα αργότερα επέκτεινε το ευεργέτημα και σε ανάλογες θέσεις σε Πανεπιστήμια του Εσωτερικού. Η επεξηγηματική Υπουργική Απόφαση που βγήκε στη συνέχεια έκανε ακόμα περισσότερο ευκολότερη την υπαγωγή μου στην ευεργεσία του νόμου και το Πανεπιστήμιο που είχε επείγουσες ανάγκες προσωπικού φρόντισε να μας καλύψει όσους την 1.2.75 είχαν κάποια σχέση εργασίας με το Πανεπιστήμιο κάτι το οποίο ήταν ακριβώς στις προβλέψεις της σχετικής ΥΑ. Με την βεβαίωση στο χέρι ανέβηκα για τις χειμερινές διακοπές και στις 22.12.75 με βάση την βεβαίωση υπάγομαι στις διατάξεις του νόμου, μπορώ να υπηρετήσω 3 μήνες και να εξαγοράσω τους υπόλοιπους 21 προς 1000 δραχμές τον μήνα. Δυό μέρες μετά διακόπτω την αναβολή και καλούμαι να παρουσιαστώ στην Τρίπολη στις 24 Μαρτίου του 1976 με την 76Β ΕΣΣΟ ενώ κάποιοι άλλοι συνάδελφοι κλήθηκαν δύο μήνες νωρίτερα με την 76A ΕΣΣΟ στα τέλη Ιανουαρίου ανάλογα με τον νομό από τον οποίο προερχόταν.

Ετσι λοιπόν πήρα το λεωφορείο από την Πάτρα και γραμμή στην Τρίπολη, στο ηρωϊκό 11 Σύνταγμα Πεζικού και κατευθείαν στο στρατόπεδο κατάταξης. Πανάρχαια κτίρια χωρίς θέρμανση σε κρεββάτια διόροφα με θαλάμους που γέμισαν σχεδόν ασφυκτικά. Οι περισσότεροι φαινόταν σχετικά μεγάλοι στην ηλικία, πολλοί οι «μορφωμένοι» και όπως θα φαινόταν αργότερα οι πιό πολλοί τριμηνίτες και εξαμηνίτες, οι περισσότεροι προερχόμενοι από το εξωτερικό. Αφού μας μέτρησαν και μας έψαξαν πάλι, μας έντυσαν και κούρεψαν όσους δεν φρόντισαν να καταταγούν με κοντό μαλλί διαπίστωσαν ότι φορούσα γυαλιά μεγάλης μυωπίας και έτσι η ικανότητά μου πήγε στο Ι2 πράγμα που σήμαινε ότι θα είχα κανονική υπηρεσία με σκοπιά και θαλαμοφυλίκι χωρίς εξαιρέσεις. Παραλάβαμε τα απαραίτητα υλικά, ανάμεσα στα οποία και η καραβάνα και το παγούρι τα οποία είχαν ειδικά στρατιωτικά ονόματα που δεν θυμάμαι. Η καθημερινή στολή αγγαρείας είχε διάφορα εξαρτήματα ανάμεσα στα οποία και τα άρβυλα όπως και τα στρωσίδια του κρεββατιού αλλά και το όπλο με τα εξαρτήματά του. Ολα τα προσωπικά αντικείμενα ήταν στον κλασσικό στρατιωτικό σάκκο και από την στιγμή που περάσαμε την πύλη τα πολιτικά ρούχα μπήκαν στο βάθος του σάκκου. Μέχρι την ορκομωσία η μόνη υπηρεσία ήταν του θαλαμοφύλακα και η σκοπιά προστέθηκε μετά από τρείς βδομάδες.

Δεν θυμάμαι πότε και γιατί μας μάζεψαν σε μια αίθουσα και μας έδωσαν να συμπληρώσουμε κάποια χαρτιά για να επιλέξουμε τι θέλουμε να κάνουμε από δώ και πέρα. Ως απόφοιτος πανεπιστημίου θα μπορούσα να ζητήσω να γίνω υπαξιωματικός ή δόκιμος αλλά η τρίμηνη θητεία δεν επέτρεπε τέτοια, ούτε και ήθελα. Νομίζω ότι ζήτησα να τοποθετηθώ στο Τεχνικό Σώμα οπότε η λογική ειδικότητα θα ήταν Τεχνικός Γραφέας που απαιτούσε αρκετή εκπαίδευση αλλά τελικά κατέληξα ως απλός Γραφέας ΤΧ λόγω της τρίμηνης θητείας.

Η αρχική εκπαίδευση περιλάμβανε άφθονη γυμναστική, ομαδικές ασκήσεις, ανεβοκατέβασμα στους λόφους γύρω από το στρατόπεδο, εκπαίδευση στρατιωτική με ένα πανάρχαιο Enfield από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, ίσως και από τους Βαλκανικούς, πολλή παρέλαση, αγγαρεία στα μαγειρεία και στην αποξύλωση (έτσι αναφερόταν συνήθως η αποψίλωση των χόρτων της άνοιξης) μέχρι την ημέρα της επίσημης ορκομωσίας μετά την οποία περιμέναμε την πρώτη μετάθεση που σχετιζόταν με το επιμέρους όπλο του στρατού ξηράς στο οποίο είχε ο καθένας επιλεγεί.

Πολλά πράγματα δεν θυμάμαι με λεπτομέρειες από τις πρώτες τρείς βδομάδες αλλά μια και κυκλοφορούσαν φωτογράφοι στο στρατόπεδο μου έμειναν κάποιες αναμνηστικές φωτογραφίες στις οποίες απεικονίζομαι με συναδέλφους από το Πανεπιστήμιο όπως ο Μανώλης, ο Ανδρέας και ο Βασίλης αλλά και μια μόνος μου. Μια άλλη περιπέτεια που μου άφησε κουσούρια είχε να κάνει με ένα στουρνάρι δεκανέα που παρίστανε τον εκπαιδευτή, μας πέθανε στο ένα στο δεξί, δύο στο αριστερό, ανάπαυση, προσοχή, παρουσιάστε κλπ βγάζοντας το άχτι του που ήταν τσομπάνης και του δόθηκε η ευκαιρία να διατάζει γιατρούς, μηχανικούς, δικηγόρους. Ετσι τακτικά μας ίδρωνε ανεβάζοντάς μας τρέχοντας στο λόφο με το φανελάκι και ιδρωμένους μας άφηνε για ένα λεπτό ακίνητους στο πρωϊνό αγιάζι σε στάση προσοχής με αποτέλεσμα να αρπάξω μια άγρια πνευμονία με πυρετό και άγριο βήχα που να μην μπορώ να σταθώ πουθενά. Βγήκα ελεύθερος υπηρεσίας για μια μέρα και ευτυχώς ένας συνάδελφος τριμηνίτης γιατρός βγήκε από το στρατόπεδο και μου αγόρασε φάρμακα που στο τσάκ πρόλαβα να μην πάω στο νοσοκομείο. Τα σημάδια ακόμα τα κουβαλάω στην αξονική θώρακα μετά από 50 ολόκληρα χρόνια.

Μετά από τις τρείς βδομάδες της αρχικής εκπαίδευσης ήρθε η ώρα της ορκομωσίας και της ανάθεσης καθηκόντων σκοπιάς περιμετρικά του στρατοπέδου, κάποιες φορές μου έτυχε το γερμανικό νούμερο 2-4 την νύχτα και ο ύπνος ήταν δύσκολος αλλά στα 12-2 και 4-6 μπορούσες να ψιλοχορτάσεις ύπνο αν ήσουν στα καλά σου χωρίς βήχα. Οι ημερήσιες σκοπιές πρέπει να ήταν μακρύτερες αλλά μόνο βαριόσουν και σπάνια νύσταζες. Οταν ήσουν θαλαμοφύλακας τα πράγματα ήταν παρόμοια αλλά τουλάχιστον δεν έτρωγες το κρύο που στο οροπέδιο της Τρίπολης δεν ήταν λίγο ακόμα και την άνοιξη. Το Πάσχα ήταν ένα μήνα μετά την κατάταξη και ο ένας από τους τρείς μήνες πέρασε ενώ φάγαμε και ένα φαγητό της προκοπής στο φούρνο αντί των συνηθισμένων που δεν κατέβαιναν εύκολα παρά την πείνα που μας έδερνε. Λίγο αργότερα ήρθαν και οι πρώτες μεταθέσεις... η δική μου στο σπίτι μου. ΚΕΤΧ λοιπόν που θυμόμουν κάπως γιατί εκεί με την επίβλεψη δύο αξιωματικών του, του Μασούρου και του Δρακάτου, κάναμε το Εργαστήριο του Μηχανουργείου στο Τρίτο νομίζω έτος.

Στην Πάτρα βρέθηκα για πρώτη φορά με άδεια μετά την ορκομωσία για μιά δυό μέρες και πάλι δυό μέρες πριν παρουσιαστώ στο ΚΕΤΧ αλλά στις 7 Μαϊου φορώντας την στολή εξόδου πέρασα την πύλη του στρατοπέδου και με οδήγησαν στον Λόχο Διοικήσεως γιατί εκπαίδευση δεν προβλεπόταν για ένα Γραφέα Διπλωματούχο Ηλεκτρολόγο μηχανικό που περίμενε πότε θα περάσει ο καιρός να την κοπανήσει. Κάπου με έχωσαν σε ένα γραφείο όπου καθόλου δεν θυμάμαι τι έκανα. Ευτυχώς δεν είχα υπηρεσία σκοπιάς που την είχαν αναλάβει οι εκπαιδευόμενοι τεχνίτες ενώ για τον Λόχο Διοικήσεως υπήρχε μόνο υπηρεσία θαλαμοφύλακα αραιά και πού. Το φαγητό ήταν κάπως πιό καλό από το κέντρο εκπαιδεύσεως της Τρίπολης όπως και οι εγκαταστάσεις του στρατοπέδου. Κυρίως φαγητά φούρνου και σερβίρισμα σε δίσκο. Κάποια μέρα, λίγο μετά την μετάθεση με καλεί ο Διοικητής να παρουσιαστώ στο γραφείο του. Με έλουσε κρύος ιδρώτας... Παρουσιάστηκα τυπικά και άρχισε να με ρωτάει τι είμαι, τι σπούδασα και πού. Μετά μου διάβασε ένα έγγραφο του Πανεπιστημίου που του ζητούσε να μου επιτρέπεται να απουσιάζω καθημερινά για να πηγαίνω στο Εργαστήριο για απογευματινή εργασία. Ετσι μετά το μεσημεριανό φαγητό την κοπανούσα από το στρατόπεδο και έπρεπε να επιστρέφω μόνο όταν είχα υπηρεσία θαλαμοφύλακα, διαφορετικά το επόμενο πρωϊ πριν από την αναφορά. Επειδή όμως δεν είχα δικό μου αυτοκίνητο θα έπρεπε να πηγαινοέρχομαι με το αστικό στο σπίτι κυρίως και σπάνια στο Πανεπιστήμιο, κάτι που δεν ήταν και τόσο βολικό. Σε κάθε περίπτωση έβγαινα αργά το μεσημέρι και έμπαινα αργά το βράδυ ενώ τα πρωϊνά σκότωνα την ώρα μου σε ένα γραφείο όπου κυριολεκτικά δεν θυμάμαι τι έκανα.

Υπέθεσα ότι θα τελείωνα την θητεία μου στην Πάτρα αλλά έκανα λάθος. Κάπου ένα μήνα μετά το βόλεμά μου στην Πάτρα κατέφθασαν οι μεταθέσεις όσων δεν είχαν υποχρέωση εκπαίδευσης και ανάμεσα σ’ αυτούς και η δική μου. Ετσι στις 6 Ιουνίου φορτωμένος τον σάκκο μου άφηνα το ΚΕΤΧ με φύλλο πορείας για τον 332 ΛΕ που βρισκόταν σε ένα στρατόπεδο κοντά στην πόλη της Κοζάνης. Μικρή μονάδα στην οποία θα έμενα μόνο 18 μέρες και φρόντισα να το κάνω γνωστό μόλις πάτησα το πόδι μου. Κάποιος πήγε να με ψαρώσει αλλά είδε ότι δεν τσιμπούσα και δεν ξαναασχολήθηκε. Η μονάδα ήταν μικρή, δυό σκοπιές είχε και με ψόφησαν στο γερμανικό αλλά τρείς μέρες απολυθώ πήρα άδεια για να τακτοποιήσω την εξαγορά της υπόλοιπης θητείας και την κοπάνησα για την Θάσο. Ξεκουράστηκα και χόρτασα ύπνο για δυό μέρες, ο πατέρας μου πλήρωσε στην τράπεζα τα 21 χιλιάρικα (δραχμές βέβαια) και στη συνέχεια επέστρεψα φορώντας την στολή εξόδου στην Κοζάνη και πήρα το απολυτήριο από τον 322 ΛΕ στις 24 Ιουνίου, επέστρεψα για λίγες μέρες στη Θάσο και μετά πίσω στην Πάτρα στο Πανεπιστήμιο. Στο μεταξύ πέρασα από την Στρατολογία της Καβάλας και πήρα το Πιστοποιητικό ότι είχα εκπληρώσει τις στρατιωτικές μου υποχρεώσεις.

Νόμισα ότι είχα ξεμπερδέψει με τον στρατό αλλά τελικά έκανα λάθος. Ετσι όπως είχαν ανοίξει του κόσμου τις τρύπες στην διάρκεια της στρατιωτικής θητείας ως υποτίθεται μια επιβράβευση της αντιδικτατορικής δράσης των ελλήνων πανεπιστημιακών του εξωτερικού, ο αριθμός των τριμηνιτών αυξανόταν και πληθυνόταν με άγριους ρυθμούς και η στρατιωτική ηγεσία που έβλεπε να μειώνεται ο αριθμός των χρήσιμων στρατευσίμων άρχισε να γκρινιάζει με αποτέλεσμα ελάχιστους μήνες μετά την απόλυσή μου από τον στρατό όχι μόνο να καταργηθούν οι σχετικές ευεργετικές διατάξεις αλλά να ανακληθούν από την εφεδρεία και όσοι ήταν σχετικά νέοι με όριο τα 29 έτη και εγώ ήμουν μόνο 24 οπότε κλήθηκα να υπηρετήσω 6μηνη εφεδρική υπηρεσία. Ευτυχώς εξαιρέθηκα της άμεσης κλήσης διότι εξακολουθούσε να ισχύει η αναβολή λόγω μεταπτυχιακών σπουδών που είχα ως τα τέλη του 1980 και ήταν ακόμα 1976. Ετσι παρέμεινα στο Πανεπιστήμιο και προσπαθούσα να βρώ μια καλύτερη θέση από του βοηθού ερευνητή στην οποία η αμοιβή ήταν ευκαιριακή και με το ζόρι εξασφάλιζε τα έξοδα της φοιτητικής ζωής στην Πάτρα. Ευτυχώς το ΚΑΤΕΕ της Πάτρας είχε μπόλικες ώρες προς ανάθεση διδασκαλίας και πηγαινοερχόμουν σχεδόν καθημερινά στο Κουκούλι με το αστικό αφήνοντας την υπόθεση του διδακτορικού σε εκκρεμότητα.

Δεν θυμάμαι πότε έγινε η προκήρυξη μιας θέσης βοηθού στο Εργοστάσιο Παραγωγής Ατμού και Ηλεκτρικής Ενέργειας με τριετή θητεία, το πιθανότερο το φθινόπωρο του 1976 και υπέβαλα υποψηφιότητα ενώ ήμουν και ο μόνος υποψήφιος. Κατέθεσα τα χαρτιά μου με τις σπουδές, την προϋπηρεσία και το πιστοποιητικό της στρατολογίας το οποίο όμως είχε μια περίεργη διατύπωση λέγοντας ότι εκπλήρωσα ή εξαγόρασα τις στρατιωτικές μου υποχρεώσεις αλλά χρωστούσα 6μηνη εφεδρική υπηρεσία. Το μπέρδεμα αυτό επιλύθηκε μετά από μήνες προς τα τέλη της άνοιξης του 1977 και το Πανεπιστήμιο ενέκρινε την πρόσληψή μου και τον διορισμό μου που ήρθε στις 9.9.77 οπότε και ορκίστηκα δημόσιος υπάλληλος με τριετή θητεία που μπορούσε να ανανεωθεί μια φορά για άλλα τρία χρόνια, σταθερό μισθό και ασφάλιση. Για πάνω από δυό χρόνιαβολόδερνα ανάμεσα στο ΚΑΤΕΕ και το Πανεπιστήμιο χωρίς να κάνω και πολλά πράγματα για το διδακτορικό μου αλλά στα τέλη του 1979 βρήκα το δρόμο μου και σε μερικούς μήνες έκανα ότι δεν έκανα σε τέσσερα χρόνια με αποτέλεσμα να ορκιστώ ως διδάκτωρ μηχανικός στις 17.6.1980. Ετσι αναγκαστικά θα έπρεπε να αφήσω την πολιτική μου ζωή και να ξαναγίνω στρατιώτης ενώ ήμουν δημόσιος υπάλληλος με τεράστια αμοιβή σε σχέση με τον μισθό του στρατιώτη για την οποία αμοιβή δεν θα πρόσφερα κανένα έργο.

Ενημέρωσα τον αείμνηστο καθηγητή μου Γλαύκο Γαλανό και ανηφόρισα για την Θάσο περνώντας από το Στρατολογικό Γραφείο Καβάλας για την διακοπή της αναβολής και προσκλήθηκα να παρουσιαστώ στις 3.7.1980 στο Κέντρο Διερχομένων Στρατιωτικών Θεσσαλονίκης, ένα αχούρι δίπλα στο λιμάνι που είχε ελάχιστο προσωπικό, όλους βύσματα που λούφαζαν εκεί και έβγαιναν με πολιτικά κάθε μεσημέρι. Δουλειά υπήρχε μόνο κάθε δυό μήνες όταν εκεί παρουσιαζόταν για κατάταξη όλοι οι προβληματικοί της Βόρειας Ελλάδας που συνήθως κρίνονταν Ι5 και έπαιρναν προσωρινή αναβολή ή απαλλαγή στράτευσης. Οταν παρουσιάστηκα εγώ η διαδικασία είχε μόλις τελειώσει και η επόμενη θα ήταν στα τέλη Σεπτεμβρίου. Η δύναμη του ΚΔΣΘ ήταν ένας αξιωματικός που ήταν εκ των μονίμων υπαξιωματικών, ένας έφεδρος ΔΕΑ και καμιά δεκαριά φαντάροι της στρατονομίας που εξασφάλιζαν μια υπηρεσία στην πύλη την ημέρα. Ο διοικητής ήταν ένας τύπος που ούρλιαζε συνήθως και δεν μιλούσε αλλά φοβόταν ακόμα και τον ίσκιο του. Δυό παράγκες με την μορφή στρατιωτικού ΤΟΛ και κάτι θάλαμοι με κρεββάτια που συνήθως ήταν άδειοι. Η μία παράγκα ήταν το Διοικητήριο με τα γραφεία του Διοικητή, το Α2 και το Α3 αν θυμάμαι καλά και η άλλη το Γραφείο Κίνησης όπου ήταν ο ΔΕΑ που ήταν απόφοιτος Θεολογίας αν θυμάμαι καλά. Ισως υπήρχαν και άλλοι χώροι αλλά εγώ δεν τους πήρα χαμπάρι.

Μόλις πέρασα την πύλη και έδειξα στον στρατονόμο το φύλλο πορείας με οδήγησε στο Γραφείο Κίνησης όπου φόρεσα τα στρατιωτικά ρούχα, χρεώθηκα με 105 τα σχετικά είδη και φορτώθηκα τον σάκκο που υποτίθεται ότι είχε τα απαραίτητα που μου χρειαζόταν από δω και πέρα για τους επόμενους 6 μήνες της ζωής μου. Στην συνέχεια με οδήγησαν στον Διοικητή για την ανάθεση των καθηκόντων στη μονάδα αλλά επειδή ήμουν εξαιρετική περίπτωση ο φάκελλός μου δεν είχε ακόμα φτάσει στα χέρια του (θα ερχόταν μετά από 6 ολόκληρες βδομάδες). Μόλις με κόβει από πάνω ως κάτω ο Ούστ (Ουστακυριάκου ήταν ολόκληρο) μου λέει... τι ίσι σύ? Φυσικά χαμπάρι δεν πήρε από ότι του είπα... Καφέδις ξέρς α κάνς? Η απάντησή μου τον απογοήτευσε. Τι σκατά σας μαθαίνεν ικί ... ούτ έναν καφέ? Κόκκαλο εγώ... Κι τι α σι κάνου ισένα τώρα? Αϊ τράβα στου Γραφείου Κίνησης... Δεν ήρθι κι ου φάκελους...

Χτύπησα προσοχή, χαιρέτησα και δεν ξαναπάτησα για βδομάδες στο γραφείο του. Εγκαταστάθηκα στο Γραφείο Κίνησης όπου δεν έκανα κυριολεκτικά τίποτα, φορούσα στολή και άρβυλα καθημερινά, μπορούσα να βγώ κάθε απόγευμα αλλά πλην του Στέλιου δεν είχα που να πάω, οι ώρες δεν περνούσαν εύκολα χωρίς να έχεις κάτι να κάνεις, με τους άλλους δεν ταιριάζανε τα χνώτα μας, τα απογεύματα μόλις που καθόταν κάποιος στην πύλη, η ζέστη ήταν αποπνικτική και σκιά δεν είχε στα τριγύρω, πολιτικά ρούχα δεν είχα και με την στολή δεν ήθελα να βγαίνω... Κάποιο μεσημέρι αργά προς το απόγευμα ντάλα καλοκαίρι έρχεται αιφνιδιαστικά ένα τζιπάκι στην πύλη, ο στρατονόμος δεν ήταν εκεί, ο ΔΕΑ ήταν με τις σαγιονάρες και ο μόνος με στολή και άρβυλα εγώ. Ο Διοικητής την είχε κοπανήσει και ο έλεγχος που ήρθε αιφνιδιαστικά μας βρήκε σε κακό χάλι. Δεν έμαθα αν έγινε και τίποτα αλλά εγώ δεν είχα κάποια επίπτωση, φυλακή ή κράτηση. Πήρα και μια άδεια για ένα Σαββατοκύριακο και πήγα στη Θάσο και εκεί κάπου πριν τον 15αύγουστο έρχεται ο τύπος του Α2 και μου λέει... ήρθε ο φάκελός σου και μόλις τον είδε ο Ούστ άρχισε να τσιρίζει... να φύγ... να φύγ... δε τς θέλου τέτοιιν ιδώ... μη βρούμ κι κανά μπιλά!!! Θα σε διώξει μου λέει ο Α2, αν έχεις δόντι και θέλεις να πάς κάπου συγκεκριμένα μίλα του όσο πιό γρήγορα μπορείς. Αμέσως τηλέφωνο στο Εργαστήριο μήπως και ο καθηγητής μπορέσει να με φέρει στην Πάτρα. Ζήτησα από τον συνάδελφο του Α2 να μου πεί γιατί θέλει να με διώξει ο Ούστ... είσαι χαρακτηρισμένος Α μου λέει και δύσκολα θα πάς εκεί που έχεις δράσει. Επεσα απ’ τα σύννεφα... τι σόϊ δράση είχα στην Πάτρα και δεν το ήξερα! Τον πίεσα να μου πεί λεπτομέρειες, έριξε μια ακόμα ματιά στον φάκελο και που είπε... είσαι οργανωμένος συνδικαλιστής του ΠΑΣΟΚ! Τότε κατάλαβα... τα χρόνια που είμαστε βοηθοί ερευνητές, επειδή οι βοηθοί ήταν λίγοι δεν έφταναν να κάνουν σύλλογο και έτσι έβαλαν και μάς. Δέχθηκα με το ζόρι να μπώ στο ΔΣ του συλλόγου γιατί δεν δεχόταν άλλος και έτσι αφού δεν ήμουν κομμουνιστής σαν και τους άλλους που μας ξεφύτρωσαν αργότερα στον ΣΥΡΙΖΑ, μεταξύ των οποίων και ο μετέπειτα Υπουργός Παιδείας Α. Μπαλτάς που πέρασε για ένα φεγγάρι από την Πάτρα άρτι αφιχθείς εκ Γαλλίας, δεξιός ήξεραν ότι δεν είμαι, άρα... ΠΑΣΟΚ! Ασε που αργότερα, μετά την ψήφιση του 815 με όρισαν εκπρόσωπο των βοηθών και επιμελητών (ΕΔΠ) στην Πολυτεχνική Σχολή... έτσι ήρθε κι έδεσε το πράγμα και επομένως Πάτρα γιόκ! Τώρα ποιός ακριβώς με κάρφωσε στην Ασφάλεια ως συνδικαλιστή δεν μπόρεσα τότε να μάθω αλλά άκουσα αρκετά αργότερα ότι το καρφί ήταν συνάδελφος μηχανικός της Τεχνικής Υπηρεσίας ένα χρόνο μεγαλύτερος από μένα.

Κάπου στα μέσα Σεπτεμβρίου έπρεπε να παρουσιάσω μια εργασία σε ένα συνέδριο που γινόταν στην Αθήνα και την είχαμε στείλει πριν παρουσιαστώ στον στρατό. Ετσι ζήτησα άδεια και πριν να φύγω έμαθα ότι βγήκε η μετάθεσή μου και ήταν στην ΣΕΤΤΗΛ που βρισκόταν στον Πύργο, κάπου 100 χιλιόμετρα από την Πάτρα. Μου κακοφάνηκε αλλά δεν ήταν καθόλου άσχημα τελικά. Πήρα και κάμποσες μέρες οδοιπορικά, καβάλησα τον Ασπραμά που με περίμενε έξω απ’ το στρατόπεδο, χαιρέτησα τον Ούστ και τους άλλους, ευχαρίστησα τον Α2 που μου άνοιξε τα μάτια και γραμμή για Πάτρα. Πήγα για μια μέρα στην Αθήνα για την παρουσίαση και μετά την επιστροφή πήρα τον δρόμο για τον Πύργο και την ΣΕΤΤΗΛ που βρισκόταν τότε λίγο πριν μπείς στην πόλη, σε ένα επίπεδο μέρος με πολλή υγρασία. Ηταν 24.9 όταν πέρασα την πύλη και είχα σχεδόν άλλους τρείς μήνες στρατιωτική υπηρεσία. Εδώ τα πράγματα ήταν τελείως διαφορετικά και πολύ καλύτερα. Με οδήγησαν στον Λόχο Διοικήσεως όπου πήγαιναν οι μή εκπαιδευόμενοι στρατιώτες και με βόλεψαν σε ένα κρεββάτι λέγοντας ότι η μόνη υπηρεσία είναι του θαλαμοφύλακα και το πρωϊ δουλειά σε κάποιο γραφείο ή υπηρεσία του στρατοπέδου. Στη συνέχεια με οδήγησαν στον Διοικητή που δεν είχε καμιά σχέση με τον Ούστ. Συνταγματάρχης και απόφοιτος του Πολυτεχνείου, όταν είδε τα χαρτιά μου και συζήτησε μαζί μου με έστειλε να δουλέψω στο Γραφείο Μελετών που διοικούσε ο Ταγματάρχης Γκούγκλας που είχε τελειώσει και την Νομική και το Πολυτεχνείο αλλά είχε ως μόνο προσωπικό μια δακτυλογράφο και μια σχεδιάστρια που πηγαινοερχόταν καθημερινά από την Πάτρα. Αραχτές και αυτές οι δύο αλλά και ο διευθυντής του γραφείου ήταν ωραίος τύπος και μου έκανε εντύπωση ότι διάβαζε ανοιχτά στο γραφείο του ΤΑ ΝΕΑ. Οταν κατάλαβε ότι θα έμενα μόνο τρείς μήνες στο στρατό αποφάσισε να μου δώσει να κάνω μεταφράσεις εγχειριδίων από τα αγγλικά στα ελληνικά και υπολόγισε ότι με ένα μικρό εγχειρίδιο μερικών σελίδων θα καλύπταμε το χρόνο. Λογικά εγώ θα έκανα την μετάφραση, η δακτυλογράφος θα το δακτυλογραφούσε στην γραφομηχανή και η σχεδιάστρια θα έφτιαχνε τα σχήματα και τα διαγράμματα που περιείχε. Στη συνέχεια θα το πήγαιναν στο τυπογραφείο για να το εκτυπώσουν. Αν θυμάμαι καλά ήταν το εγχειρίδιο χρήσης ενός δανέζικου οργάνου μέτρησης αποστάσεων για το πυροβολικό. Στο γραφείο μπαινόβγαινε και ο Υποδιοικητής που ήταν ένα καραβανάς Αντισυνταγματάρχης της Ευελπίδων που ήταν τελείως διαφορετικός τύπος από τους άλλους δύο και ζητούσε ότι νάταν. Θα είχα μια δυό μέρες στο γραφείο, μπαίνει μέσα και μου πετάει μια κάρτα πρόσκλησης σε εκδήλωση που είχε τυπωθεί σε τυπογραφείο και μου λέει... θέλω να μου γράψεις 30 τέτοιες για μια εκδήλωση που έχουμε την άλλη βδομάδα. Αυτό δεν γίνεται του λέω... είναι από τυπογραφείο και εγώ δεν μπορώ να κάνω τέτοια γράμματα με το χέρι. Αν δεν το κάνεις θα φάς μια βδομάδα φυλακή! Καλά... του λέω, θα σας γράψω ένα δείγμα και αν σας αρέσει θα γράψω και τις υπόλοιπες. Φυσικά έβαλα τα δυνατά μου να μην του αρέσει, ειδοποίησα τον Γκούγκλα... που μου λέει «γράφτον τον μαλάκα» και του την πήγα. Φυσικά κατάλαβε ότι είχα δίκαιο και δεν ξαναασχολήθηκε μαζί μου. Μόνο που πρόσεχα όταν έλειπε ο Διοικητής και τον αναπλήρωνε ο ίδιος.

Οι μέρες περνούσαν δύσκολα παρά την πολύ καλύτερη οργάνωση, το πρωϊ δεν μπορούσες να κάνεις πολλά πράγματα με άλλους δυό τρείς στο γραφείο και πολλούς να μπαινοβγαίνουν και έτσι ζήτησα άδεια να πηγαίνω απογεύματα και να μένω ως το βράδυ πότε μεταφράζοντας και πότε δακτυλογραφώντας στην γραφομηχανή ΙΒΜ που είχαμε και στην Πάτρα και λίγο πολύ είχα μάθει να χρησιμοποιώ σχετικά καλά. Οταν βέβαια το βράδυ μου τύχαινε γερμανικό νούμερο θαλαμοφυλίκι το πρωϊ μισοκοιμόμουν στο γραφείο, με βλέπει ο Γκούγκλας έτσι όπως ήμουν και με ρωτάει μήπως είμαι άρρωστος... όχι του λέω άϋπνος είμαι είχα γερμανικό νούμερο. Παίρνει τηλέφωνο τον φίλο του που ήταν Διοικητής στο Λόχο Διοικήσεως και του λέει να πάψει να με βάζει υπηρεσία γιατί δουλεύω και τα απογεύματα. Ετσι από την άλλη μέρα το γλύτωσα κι αυτό. Ετσι όπως δούλευα σαν να μην υπάρχει αύριο η δουλειά προχωρούσε με ασύλληπτους ρυθμούς για το στρατό που πήγαινε σαν χελώνα κι εγώ έτρεχα σαν λαγός. Αυτό είχε διάφορες συνέπειες και δημιουργούσε προβλήματα στο περιβάλον... Ετσι η δακτυλογράφος που με το ζόρι έγραφε μια σελίδα την εβδομάδα με κατσάδιασε άσχημα όταν εγώ σε μια βδομάδα τελείωσα και την μετάφραση και την δακτυλογράφιση ενώ περιμέναμε από την σχεδιάστρια να τελειώσει τα σχέδια και είχα το θράσος να δείξω τη δουλειά μου στον Διοικητή ο οποίος τα είπε ένα χεράκι στην δακτυλογράφο η οποία έπαψε και να μου μιλάει. Φυσικά οι αμοιβές με την μορφή αδειών για τα Σαββατοκύριακα στην Πάτρα έπεφταν βροχή και σχεδόν κάθε Παρασκευή ανέβαινα στον Ασπραμά και γύριζα την Δευτέρα το πρωϊ παρκάροντάς τον έξω από το στρατόπεδο. Οταν μπήκε ο Νοέμβριος και οι βροχές και οι υγρασίες έκαναν ζόρικη την διαμονή σκεπάζοντας το στρατόπεδο με μια ομίχλη που δεν έβλεπες την μύτη σου είχα κι εγώ τα προβλήματά μου. Το δεξί μου γόνατο άρχισε να με πονάει άσχημα και μόνο όταν έφευγα στην Πάτρα ανακουφιζόμουν λίγο. Μετά το πρώτο μικρό εγχειρίδιο ανέλαβα ένα άλλο το οποίο ήταν πολυσέλιδο και αφορούσε κάποιο ηλεκτρονικό σύστημα τηλεπικοινωνιών με λυχνίες την ορολογία των οποίων δεν πολυκαταλάβαινα δυσκολεύτηκα και έφερα από το Πανεπιστήμιο ότι λεξικό βρήκα αλλά πάλι δεν έβγαζα καλό νόημα και δεν ήμουν ικανοποιημένος. Ετσι καθυστέρησα να το τελειώσω όταν μια μέρα έρχεται στο γραφείο ο διοικητής και μου ζητάει να τον βοηθήσω σε μια διάλεξη που ήθελε να κάνει για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στην οποία πρόσαφατα είχε προσχωρήσει η Ελλάδα. Τα έχασα, ζήτησα να ψάξω στην Πάτρα, μου έδωσε άδεια και του έφερα δυό τρία βιβλία που βρήκα πρόχειρα στα βιβλιοπωλεία της. Μόλις του τα πήγα με ρώτησε τι άδειες έχω πάρει και αν έχω πάρει την μηνιαία άδεια που προβλεπόταν για θητεία 24 μηνών. Φυσικά και δεν την είχα πάρει και μόλις που προλάβαινα γιατί είχε μπεί ο Δεκέμβριος. Ωραία μου λέει... φεύγεις αύριο και γυρνάς και παίρνεις το Απολυτήριο. Αρκετά δούλεψες, μας βοήθησες με το παραπάνω ενω θα μπορούσες να λουφάρεις όπως όλοι. Τα έχασα... δεν το περίμενα, είχα αφήσει και την τελευταία δουλειά στη μέση! Δεν πειράζει μου λέει, κάποιος άλλος θα βρεθεί να την συνεχίσει. Παρέδωσα τον σάκο την άλλη μέρα, χαιρέτησα τον Γκούγκλα και μετά το μεσημέρι καβάλησα τον Ασπραμά και γραμμή για την Πάτρα και μετά από μερικές μέρες στην Θάσο. Στο μεταξύ έγινα και Επιμελητής αφού πήρα το διδακτορικό, και μονιμοποιήθηκα ως Επιμελητής όπως πρόβλεπε ο Ν815 για τον οποίο κάναμε την μεγάλη απεργία των 100 ημερών το 1978. Ο μισθός έπεφτε κανονικά και αυξημένος και εγώ έκανα διακοπές στο στρατό.

Επέστρεψα να πάρω το απολυτήριο στις 3.1.1981 που συμπλήρωνα τους 6 μήνες ακριβώς και ήμουν πρωί πρωϊ στην πύλη γιατί ήταν Σάββατο και από το 1981 η εβδομάδα για το δημόσιο είχε πλέον 5 εργάσιμες μέρες και οι υπηρεσίες του στρατοπέδου ήταν κλειστές. Εκεί μου έδωσαν το φύλο πορείας σε περίπτωση επιστράτευσης που ήταν λευκό και έλεγε ότι θα έπρεπε να εμφανιστώ στην 34 ΜΕ που έδρευε στην Ελευθερούπολη Καβάλας. Ευτυχώς δεν χρειάστηκε...

 Στο ξεκίνημα στα τέλη Μαρτίου 1976 και ...στο τέλος Δεκέμβριος του 1980. Οι φωτογραφίες από το στρατιωτικό βιβλιάριο η πρώτη και από το απολυτήριο-φύλλο πορείας η δεύτερη. Τις ανακάλυψα πριν από μερικές μέρες ψάχνοντας...